Turnir təzyiqi altında oyunçu qərarlarının və səhvlərinin təhlili

1 fevral 2019

Giriş

U-13 və daha kiçik yaş qruplarının oyunlarında qərarların əhəmiyyəti yalnız hesab tablosunda əks olunmur. Gənc futbolçu üçün topu nə vaxt ötürmək, rəqibə nə qədər yaxınlaşmaq və mübahisəli epizoddan sonra oyuna necə qayıtmaq da həmin günün əsas sınaqlarındandır. Turnir təzyiqi qərar verməyə ayrılan vaxtı azaldır, amma oyunçunun təcrübəsini öz-özünə artırmır. Turnir təzyiqi altında bu seçimlər daha çətin görünə bilər.

2019-cu il fevralın 1-də AFFA Hakimlər Komitəsi U-13 və daha kiçik yaş qruplarının turnirlərində oyunları iki hakim əvəzinə bir hakimin idarə edəcəyini açıqladı. Qərar beynəlxalq Oyun Qaydalarına və təcrübəyə, eləcə də hakimlərin fiziki hazırlığını yaxşılaşdırmaq məqsədinə əsaslanırdı. Əvvəllər bu turnirlərin bəzi oyunlarında iki hakim çalışırdı.

Bu dəyişikliyi yalnız hakimlər arasında iş bölgüsünün yenilənməsi kimi qiymətləndirmək kifayət deyil. Hakimlərin sayı meydandakı qərarların qəbul edildiyi şəraitə təsir edə, oyunçuların diqqətini, məsuliyyətini və səhvlərə reaksiyasını üzə çıxara bilər. Bununla belə, bir hakimin olması mübahisəli qərarların hamısının səbəbi deyil. Turnir təzyiqi də oyunçunun diqqətini və məsuliyyət hissini sınağa çəkir.

Oyunçular və qərarvermə

Gənc futbolçunun qərarvermə bacarığı texniki bacarıqla yanaşı, vəziyyəti oxumaq və növbəti hərəkəti seçmək qabiliyyətindən asılıdır. Topu qəbul edən oyunçu bir neçə saniyə ərzində məsafələri, komanda yoldaşlarının mövqeyini və rəqibin təzyiqini qiymətləndirməlidir. Turnir gərginliyi bu vaxtı daha da qısa hiss etdirə bilər. Turnir təzyiqi artdıqca sadə seçimləri də düzgün qiymətləndirmək çətinləşə bilər.

U-13 yaşında səhvlər çox vaxt təcrübənin azlığından yaranır. Topu itirən oyunçu onu dərhal geri qaytarmağa çalışıb mövqeyini boşalda və ya riskli ötürmə seçə bilər. Belə epizodları yalnız nəticəsinə görə qiymətləndirməmək, qərarın hansı məlumata əsaslandığını da araşdırmaq vacibdir.

Turnirin tempi oyunçu psixologiyasına da təsir edir. Erkən buraxılan qol, sərt duel və ya hakimlə fikir ayrılığı onun diqqətini növbəti epizoddan yayındıra bilər. Əvvəlki səhvi düzəltməyə həddindən artıq çalışan oyunçu sadə, təhlükəsiz seçimləri gözdən qaçıra bilər. Turnir təzyiqi altında sakit qalmaq və diqqəti növbəti hərəkətə qaytarmaq öyrənilən bacarıqdır.

Bəzi oyunlarda iki hakimdən bir hakimli formata keçid meydandakı idarəçiliyin necə qurulacağı ilə bağlı suallar yarada bilər. Ancaq oyunçu üçün əsas məsələ hakimlərin sayı deyil, qaydaların ardıcıl tətbiqi və oyunun gedişinin aydın olmasıdır. Qərarı gözləyib oyunu dayandırmaq əvəzinə davam etmək də komandaların öz məsuliyyətini dərk etməsini tələb edir.

“Kritik səhvlər” anlayışından ehtiyatla istifadə etmək lazımdır. Hər uğursuz ötürmə və ya uduzulmuş duel həlledici səhv deyil. Əsas olan həmin hərəkətin oyunun gedişinə təsiri və oyunçunun sonrakı davranışıdır. Məşqçi üçün faydalı təhlil səhvi cəzalandırmaqdan çox, oyunçunun qərar verərkən nə gördüyünü anlamağa yönəlir.

Əsas amillər

Birinci amil diqqət idarəçiliyidir. Diqqət idarəçiliyi gənc oyunçuya eyni vaxtda topu, rəqibi, komanda yoldaşlarını və hakimi izləyərkən vacib siqnalları seçməyə kömək edir. Bu yük artdıqca müdafiəçinin yaxınlaşıb-yaxınlaşmadığını, ötürmə xəttinin açıq olub-olmadığını və ya topu qorumağın daha düzgün olduğunu müəyyənləşdirmək çətinləşir. Turnir təzyiqi bu diqqət yükünü daha da artıra bilər.

İkinci amil fiziki və zehni yorğunluğun qarşılıqlı təsiridir. AFFA Hakimlər Komitəsinin qərarında hakimlərin fiziki hazırlığını yaxşılaşdırmaq məqsədi ayrıca qeyd olunmuşdu. Bu məqsədi oyunçuların yorğunluğu ilə eyniləşdirmək olmaz. Bununla belə, matçın son hissəsində tempin və diqqətin dəyişməsi hər iki tərəfin qərarlarına təsir edə bilər.

Üçüncü amil ünsiyyətdir. Bir hakimli oyunda oyunçular qərarı aydın eşidəndə mübahisə etmək əvəzinə növbəti hərəkətə keçmək daha asan olur. Komanda daxilində qısa göstərişlər də vacibdir: səs-küy içində uzun izahdan çox, topun kimdə qalacağını və hansı zonanın qorunacağını bildirən konkret çağırış işə yarayır.

Dördüncü amil səhvdən sonrakı reaksiyadır. Topu itirəndən sonra başını aşağı salıb epizoddan qopan oyunçu komandasını müdafiədə bir nəfər az qoyur. Səhvi qəbul edib dərhal mövqeyinə qayıtmaq isə onun oyuna təsirini azaldır və təzyiqi idarə etməyə kömək edir. Turnir təzyiqi zamanı bu sürətli reaksiya xüsusilə vacibdir.

Hakimlik şəraiti də oyunun necə qavranıldığına təsir edir. Bir hakim daha çox qərarı özü verməli olur. Oyunçular və məşqçilər qaydalar barədə mübahisəni artırmayanda onun işini asanlaşdırırlar. Bununla belə, qərarların düzgünlüyünü yalnız hakimlərin sayı ilə izah etmək olmaz. Qayda biliyi və özünüidarə də oyunçulara ayrıca öyrədilməlidir.

Bu yaş qruplarında yüksək səviyyəli oyun yalnız sürətli ötürmələrdən və fiziki gücdən ibarət deyil. Vəziyyəti düzgün oxumaq, təzyiq altında sadə qərar vermək və top itkisindən sonra komanda quruluşunu qorumaq da keyfiyyət göstəriciləridir. Bu bacarıqlar zamanla formalaşır; bir turnirin nəticəsi onların tam mənzərəsini göstərmir.

Matç ssenarisi

Təsəvvür edək ki, oyun bərabər hesabla son dəqiqələrə çatıb. Müdafiədən çıxan oyunçuya rəqib yaxınlaşır, kənarda boş zona var, komanda yoldaşı isə mərkəzdə ötürmə gözləyir. Təhlükəsiz ötürmə ilə riskli irəliləmə arasında seçim həm taktiki, həm də psixoloji qərardır. Turnir təzyiqi bu seçimə əlavə gərginlik qata bilər.

Turnir təzyiqi oyunçunu nəticəni təkbaşına həll etməyə sövq edə bilər. Sıx zonada driblinq edib topu itirərsə, səhv mütləq driblinqin özündə deyil. Ola bilsin, o, komanda yoldaşlarının mövqeyini yoxlamadan və alternativləri ölçmədən qərar verib. Boş zonaya ötürmə daha ehtiyatlı seçim kimi görünə bilər, amma onun uğuru da komanda yoldaşlarının dəstəyindən asılıdır.

Top itiriləndən sonra ikinci sınaq başlayır. Oyunçu hakimə şikayət etməyə vaxt sərf edərkən rəqib hücuma keçə bilər. Diqqəti dərhal müdafiəyə yönəltmək isə zərərin böyüməsinin qarşısını ala bilər. Bu reaksiya futbolçunun öz məsuliyyətindədir — həm bir hakimli, həm də əvvəlki iki hakimli formatda.

Məşqçi epizodu təhlil edərkən təkcə hesabı və son zərbəni deyil, qərarların ardıcıllığını da nəzərdən keçirməlidir: oyunçu əvvəlcədən başını qaldırdımı, dəstək variantını gördümü, top itkisindən sonra nə etdi? Bu suallar tənqidi şəxsi ittihamdan ayırır. Oyunçu üçün də əsas dərs səhvi gizlətmək deyil, növbəti dəfə hansı siqnalı daha tez görməli olduğunu anlamaqdır.

Nəticə

AFFA Hakimlər Komitəsinin 2019-cu il qərarı U-13 və daha kiçik yaş qruplarının turnirlərində hakim təyinatını dəyişdi: oyunları iki hakim əvəzinə bir hakim idarə etməli idi. Qərar beynəlxalq Oyun Qaydalarına, beynəlxalq təcrübəyə və hakimlərin fiziki hazırlığını yaxşılaşdırmaq məqsədinə əsaslanırdı. Bu faktlar dəyişməzdir, amma qərarın oyunçulara təsirini hər matçın şəraitinə uyğun qiymətləndirmək lazımdır.

Gənc futbolçular üçün turnir təzyiqi yalnız maneə deyil; bu, qərarvermə və özünüidarə bacarıqlarının sınandığı mühitdir. Yaxşı təhlil səhvi etiketə çevirmir, onun səbəbini və nəticəsini araşdırır, növbəti epizodda daha yaxşı seçim etməyə kömək edir. Bir hakimli formatda da oyunun keyfiyyətini müəyyən edən əsas amillərdən biri budur.